Bijlage

A. Latijnse vervoegingen

Latijnse werkwoorden vallen in vijf vervoegingsklassen uit de leerboeken, plus de onregelmatige werkwoorden. In Selecteer werkwoordgroepen zijn dat de zes groepen 1ᵉ vervoeging (-āre), 2ᵉ vervoeging (-ēre), 3ᵉ vervoeging (-ere), 3ᵉ-iō vervoeging, 4ᵉ vervoeging (-īre) en Volledig onregelmatig.

1ᵉ vervoeging — -āre

De stam eindigt op een lange -ā-, en bijna al deze werkwoorden zijn regelmatig: amō, amāre, amāvī, amātum; laudō, laudāre; vocō, vocāre.

2ᵉ vervoeging — -ēre

De stam eindigt op een lange -ē-. Het presenssysteem is regelmatig, maar de perfectumstammen lopen meer uiteen: videō → vīdī, moneō → monuī, habeō → habuī. Voorbeelden: moneō, monēre; videō, vidēre; habeō, habēre.

3ᵉ vervoeging — -ere

De infinitief eindigt op een korte -ere, en de stamklinker wisselt binnen het paradigma (regis, regit, regunt). De perfectumstammen lopen sterk uiteen: regō, regere, rēxī, rēctum; dūcō, dūcere, dūxī, ductum; agō, agere, ēgī, āctum. Dit is de grootste groep in de catalogus.

3ᵉ-iō (3ᵉ vervoeging -iō-type)

Dit is een gemengd patroon. Het eerste hoofddeel eindigt op -iō, zoals bij de 4ᵉ vervoeging, maar de infinitief eindigt op een korte -ere, zoals bij de 3e: capiō, capere, cēpī, captum; faciō, facere, fēcī, factum; iaciō, iacere, iēcī, iactum.

De i staat overal waar de 4ᵉ vervoeging die vóór een klinker heeft: capiō, capiunt, het imperfectum capiēbam, het futurum capiam, capiēs, het deelwoord capiēns. Verder gedraagt het werkwoord zich als de 3ᵉ vervoeging: capis, capit, capimus, capitis, capere, caperem.

4ᵉ vervoeging — -īre

De stam eindigt op een lange -ī-: audiō, audīre, audīvī, audītum; veniō, venīre, vēnī, ventum; sciō, scīre, scīvī, scītum.

Onregelmatige werkwoorden

Deze werkwoorden volgen geen van de regelmatige klassen, en de catalogus slaat hun onregelmatige vormen expliciet op.

sum, esse, fuī, futūrus: zijn.
possum, posse, potuī: kunnen. Een samenstelling van pot- (van potis, "in staat") en sum.
eō, īre, iī, itum: gaan.
ferō, ferre, tulī, lātum: brengen, dragen. Het perfectum en het supinum komen van andere wortels.
volō, velle, voluī: willen.
nōlō, nōlle, nōluī: niet willen (nē + volō).
mālō, mālle, māluī: liever willen (magis + volō).
fīō, fierī, factus sum: worden, gemaakt worden. Het dient als passief van facere.

De groep Volledig onregelmatig bevat sum, possum, eō en fīō, samen met samenstellingen zoals absum, abeō, redeō en trānseō. Ferō, volō, nōlō en mālō staan onder de 3ᵉ vervoeging, met hun onregelmatige vormen opgeslagen.

Dan zijn er nog de defectieve werkwoorden. Elk staat onder zijn vervoeging, en de tijden die ontbreken, tonen een streepje:

meminī, meminisse: zich herinneren. Het heeft alleen vormen van het perfectumsysteem, met een betekenis in de tegenwoordige tijd.
ōdī, ōdisse: haten. Hetzelfde patroon.
coepī, coepisse, coeptum: begonnen zijn.

B. Het Latijnse tijdensysteem

Het klassiek-Latijnse tijdensysteem is op twee stammen gebouwd. De presensstam komt van de infinitief, het tweede hoofddeel (amā-re). De perfectumstam is het derde hoofddeel zonder de -ī (amāv-ī). Het Latijn heeft zes tijden in de indicatief, vier in de conjunctief en twee in de imperatief, plus de niet-finiete vormen.

Indicatief — presenssysteem

Deze tijden zijn gebouwd op de presensstam.

Praesens — amō, amās, amat, amāmus, amātis, amant — "ik bemin / ben aan het beminnen".
Imperfectum — amābam, amābās, amābat… — "ik was aan het beminnen / beminde gewoonlijk".
Futurum — amābō, amābis, amābit… in de 1ᵉ en 2ᵉ vervoeging; regam, regēs, reget… (en audiam, audiēs…) in de 3ᵉ en 4e — "ik zal beminnen".

De passieve vormen worden rechtstreeks op dezelfde stam gevormd: amor, amāris, amātur… / amābar, amābāris… / amābor, amāberis….

Indicatief — perfectumsysteem

De actieve vormen zijn gebouwd op de perfectumstam. De passieve vormen combineren het voltooid deelwoord met een vorm van esse.

Perfectum — amāvī, amāvistī, amāvit, amāvimus, amāvistis, amāvērunt — "ik heb bemind / ik beminde". Passief: amātus sum.
Plūsquamperfectum — amāveram, amāverās… — "ik had bemind". Passief: amātus eram.
Futūrum Exactum — amāverō, amāveris… — "ik zal bemind hebben". Passief: amātus erō.

Conjunctief

De conjunctief heeft vier tijden, elk in het actief en het passief. Hij wordt gebruikt in bijzinnen (doel, gevolg, indirect bevel, indirecte vraag, voorwaarde, vrees en meer) en in hoofdzinnen met een aansporende, wensende, twijfelende of mogelijkheid uitdrukkende betekenis.

Subjunctivus Praesens — amem, amēs, amet, amēmus, amētis, ament. Passief: amer, amēris….
Subjunctivus Imperfectum — amārem, amārēs, amāret… (de infinitief presens plus persoonsuitgangen). Passief: amārer, amārēris….
Subjunctivus Perfectum — amāverim, amāverīs…. Passief: amātus sim.
Subjunctivus Plūsquamperfectum — amāvissem, amāvissēs…. Passief: amātus essem.

Imperatief

Praesens — amā (enkelvoud), amāte (meervoud). Dit is het alledaagse "doe dit!".
Futurum — amātō (2ᵉ en 3ᵉ persoon enkelvoud), amātōte (2ᵉ meervoud), amantō (3ᵉ meervoud). Het hoort bij een formeel register en komt voor in wetten, gebeden en spreuken.

De passieve vormen zijn amāre en amāminī in de presens, en amātor en amantor in het futurum.

Niet-finiete vormen

Zes infinitieven: drie tijden × twee vormen (actief en passief) (amāre, amāvisse, amātūrus esse; amārī, amātus esse, amātum īrī).
Vier deelwoorden: tegenwoordig actief (amāns), voltooid passief (amātus), toekomend actief (amātūrus) en toekomend passief, ook wel gerundivum genoemd (amandus).
Gerundium: het werkwoordelijk zelfstandig naamwoord, amandī, amandō, amandum, amandō.
Supinum: de accusatief op -um drukt doel uit na werkwoorden van beweging (spectātum eō, "ik ga kijken"). De ablatief op -ū drukt betrekking uit (mīrābile dictū, "wonderlijk om te zeggen").

Je kunt elke tijd in- of uitschakelen in Selecteer tijden.

C. Latijnse verbuigingen

De vijf verbuigingen zijn de belangrijkste manier om Latijnse zelfstandige naamwoorden te selecteren. De uitgang van de genitief enkelvoud vertelt je de verbuiging. Het geslacht kun je vaak, maar niet altijd, voorspellen uit de verbuiging en de uitgang; daarom is het geslacht van elk zelfstandig naamwoord in de catalogus opgeslagen.

Eerste verbuiging

De stam eindigt op -a-, en de genitief enkelvoud eindigt op -ae. Bijna al deze zelfstandige naamwoorden zijn vrouwelijk. De uitzonderingen zijn mannelijke woorden voor mannen en hun rollen: agricola, nauta, poēta, pīrāta, scrība, aurīga.

Uitgangen (enkelvoud / meervoud): nominatief -a / -ae · genitief -ae / -ārum · datief -ae / -īs · accusatief -am / -ās · ablatief -ā / -īs. De vocatief is gelijk aan de nominatief.

Tweede verbuiging

De stam eindigt op -o-, en de genitief enkelvoud eindigt op -ī. Er zijn twee hoofdtypen:

Mannelijk op -us (servus, dominus, amīcus), met een vocatief enkelvoud op -e (serve!). Woorden op -er (puer, ager, magister) krijgen dezelfde uitgangen, behalve dat de nominatief en vocatief enkelvoud op -er eindigen. Sommige houden de e in de andere naamvallen (puer, puerī), andere laten hem vallen (ager, agrī); de genitief laat zien welke.
Onzijdig op -um (bellum, dōnum, oppidum). Zoals bij alle onzijdige woorden zijn nominatief en accusatief gelijk, en eindigen nominatief en accusatief meervoud op -a.

Deus heeft onregelmatige meervoudsvormen (dī, deōrum, dīs), die de catalogus opslaat.

Derde verbuiging

De stam eindigt op een medeklinker of op -i-, en de genitief enkelvoud eindigt op -is. Zelfstandige naamwoorden van alle drie de geslachten horen hierbij. Dit is de meest gevarieerde verbuiging: je kunt de nominatief niet uit de genitief afleiden, dus leer ze allebei.

Medeklinkerstammen: rēx, rēgis; cōnsul, cōnsulis; pater, patris; corpus, corporis. Genitief meervoud op -um.
i-stammen: urbs, urbis; cīvis, cīvis; mare, maris. De genitief meervoud eindigt op -ium (urbium). Onzijdige woorden op -e, -al en -ar hebben de ablatief enkelvoud op -ī en de nominatief en accusatief meervoud op -ia (marī, maria). Mannelijke en vrouwelijke i-stammen kunnen de accusatief meervoud op -īs hebben naast -ēs. Enkele woorden, zoals turris en puppis, hebben ook een accusatief enkelvoud op -im en een ablatief op -ī.

Woorden op -or zijn meestal mannelijk. De uitzonderingen arbor, soror en uxor zijn vrouwelijk, en de catalogus legt ze ook zo vast. Bōs, bovis heeft de onregelmatige meervoudsvormen boum en bōbus.

Vierde verbuiging

De stam eindigt op -u-, en de genitief enkelvoud eindigt op -ūs. De meeste van deze woorden zijn mannelijk. De bekendste vrouwelijke zijn manus (hand) en domus (huis). Domus leent enkele vormen van de tweede verbuiging, zoals de ablatief domō. De onzijdige woorden cornū (hoorn) en genū (knie) eindigen in het hele enkelvoud op -ū.

Vijfde verbuiging

De stam eindigt op -ē-. De genitief en datief enkelvoud eindigen op -ēī na een klinker (diēī) en op -eī na een medeklinker (reī, fideī, speī). Bijna al deze woorden zijn vrouwelijk, behalve diēs (dag), dat meestal mannelijk is. Het is een kleine groep; de catalogus bevat er zeven: rēs, diēs, fidēs, spēs, faciēs, glaciēs, aciēs. De meeste hebben weinig of geen meervoudsvormen. Spēs heeft bijvoorbeeld geen genitief, datief of ablatief meervoud.

Onregelmatige zelfstandige naamwoorden

Van twee zelfstandige naamwoorden is het hele paradigma met de hand opgeslagen: vīs (kracht, macht; meervoud vīrēs, krachten) en Iuppiter (genitief Iovis). In de catalogus heeft vīs geen genitief of datief enkelvoud, en Iuppiter geen meervoud. Je kunt beide oefenen zoals elk ander zelfstandig naamwoord. De oefeningen gebruiken de opgeslagen vormen en slaan de ontbrekende over.

Plūrāle tantum

Sommige zelfstandige naamwoorden bestaan alleen in het meervoud. In de catalogus zijn dat moenia (stadsmuren), līberī (kinderen), arma (wapens), hīberna (winterkwartier), īnsidiae (hinderlaag), tenebrae (duisternis) en dīvitiae (rijkdom). Hun enkelvoudsvormen zijn als ontbrekend gemarkeerd, dus de verbuigingsoefeningen vragen alleen naar meervoudsvormen.

D. Latijnse patronen van bijvoeglijke naamwoorden

Latijnse bijvoeglijke naamwoorden volgen vijf patronen uit de leerboeken. Elk bijvoeglijk naamwoord in de catalogus heeft een volledig paradigma van naamval × getal × geslacht.

1ᵉ/2ᵉ verbuiging -us / -a / -um

Het mannelijk krijgt de uitgangen op -us van de 2ᵉ verbuiging, het vrouwelijk de uitgangen op -a van de 1ᵉ verbuiging, en het onzijdig de uitgangen op -um van de 2ᵉ verbuiging: bonus, bona, bonum; magnus, magna, magnum. Dit is verreweg het grootste patroon: 213 van de 339 bijvoeglijke naamwoorden in de catalogus.

1ᵉ/2ᵉ verbuiging -er / -a / -um

Dezelfde uitgangen als het patroon op -us, maar de mannelijke nominatief enkelvoud eindigt op -er. Er zijn twee typen:

Behoudt de e in de andere vormen: miser, misera, miserum (genitief miserī); līber, lībera, līberum.
Laat de e vallen: pulcher, pulchra, pulchrum; sacer, sacra, sacrum; noster, nostra, nostrum.

Elk van deze bijvoeglijke naamwoorden is opgeslagen met zijn genitief, die laat zien of de e blijft, zodat de app de juiste vormen genereert.

3ᵉ verbuiging, twee uitgangen

Mannelijk en vrouwelijk delen één vorm, en het onzijdig heeft een andere: fortis, forte; brevis, breve; facilis, facile; omnis, omne.

Deze bijvoeglijke naamwoorden volgen de derde verbuiging van de i-stammen: ablatief enkelvoud op -ī, genitief meervoud op -ium, en onzijdige nominatief en accusatief meervoud op -ia.

3ᵉ verbuiging, één uitgang

Eén vorm van de nominatief enkelvoud dient voor alle drie de geslachten, en de genitief laat de stam zien: ingēns (genitief ingentis), fēlīx (fēlīcis), audāx (audācis), sapiēns (sapientis), vetus (veteris), pār (paris).

De app noemt deze bijvoeglijke naamwoorden altijd met hun genitief (ingēns, ingentis), zodat de stam duidelijk is.

3ᵉ verbuiging, drie uitgangen

Hier verschillen de mannelijke, vrouwelijke en onzijdige nominatief enkelvoud allemaal. Dit is de kleinste groep, met acht bijvoeglijke naamwoorden in de catalogus, waaronder ācer, ācris, ācre; celer, celeris, celere; alacer, alacris, alacre; equester, equestris, equestre.

Vergrotende en overtreffende trap

De app leidt voor elk bijvoeglijk naamwoord in de catalogus een vergrotende en een overtreffende trap af, en de Zinsontleder herkent deze vormen.

Vergrotende trap: voeg -ior (mannelijk en vrouwelijk) of -ius (onzijdig) toe aan de stam: altus → altior, altius; fortis → fortior, fortius. Hij wordt verbogen als een bijvoeglijk naamwoord van de 3ᵉ verbuiging met twee uitgangen, maar met de uitgangen van de medeklinkerstammen (ablatief -e, genitief meervoud -um, onzijdig meervoud -a).
Overtreffende trap: de regelmatige uitgang is -issimus, -issima, -issimum. Bijvoeglijke naamwoorden op -er krijgen in plaats daarvan -rimus (miser → miserrimus, pulcher → pulcherrimus, ācer → ācerrimus). Zes bijvoeglijke naamwoorden op -ilis krijgen -limus: facilis → facillimus, en zo ook difficilis, similis, dissimilis, gracilis, humilis.

Onregelmatige trappen van vergelijking

Een paar veelgebruikte bijvoeglijke naamwoorden gebruiken voor de vergrotende en overtreffende trap volkomen andere stammen:

Stellende trap	Vergrotende trap	Overtreffende trap
bonus	melior, melius	optimus
magnus	maior, maius	maximus
malus	peior, peius	pessimus
parvus	minor, minus	minimus
multus	plūs	plūrimus

De catalogus slaat de onregelmatige vormen van bonus, magnus, malus en parvus expliciet op in plaats van ze af te leiden. Ook de zes overtreffende trappen op -illimus en de trappen van multus (plūs, plūrimus) zijn opgeslagen.